Skip to content
Kasım 26, 2011 / COBİD

Derleme: Diyabetli hastaların stresle başa çıkma yöntemleri

DİYABETLİ HASTALARIN STRESLE BAŞA ÇIKMA YÖNTEMLERİ

COPING STYLE OF DIABETES PATIENTS WITH STRESS

İpek Özönder;İstanbul.Üniversitesi, Cerrahpaşa Tıp Fakültesi, İngilizce Tıp Bölümü, 3. Sınıf

İnt. Dr. Yasin Yılmaz; İstanbul.Üniversitesi, Cerrahpaşa Tıp Fakültesi, İngilizce Tıp Bölümü

Özet

Diyabetes Mellitus gibi kronik hastalıklar, hastalara stres yüklemektedir. Hastalığın prognozu, stres faktörlerince etkilenmektedir. Psikolojik stres ve stresle başa çıkma yöntemi, diyabetin glisemik kontrolü üzerine etkisi vardır. Ortaya atılan hipotezler, psikolojik semptomlar ile glisemik kontrol arasında ilişkinin karşılıklı olabileceğini savunmaktadır. Psikolojik semptomlar, diyabetli hastaların stresle başa çıkma yöntemini değiştirebilmekte, bu yöntem değişikliği de hastalığın prognozu üzerine önemli etkiler yapmaktadır. Derlememizde, diyabetli hastaların stresle başa çıkma yöntemleri ve bu yöntemlerin diyabetin prognozu üzerine etkisi ele alınmıştır.

Anahtar Kelimeler: Diyabetes Mellitus, Stres, Stresle Başa Çıkma, Glisemik Kontrol

Abstract

Chronic diseases, such as diabetes mellitus, lead to emotional stress in patients. Prognosis of diabetes is influenced by psychological distress and stressors. Psychological stress and coping style have a modulatory effect on glycaemic control of diabetes mellitus. It is also hypothesized that there is a reciprocal relationship between psychological symptoms and glycaemic control. Psychological symptoms can influence the diabetic patients’ coping style of stress, and thereby the prognosis of the disease. In our study, we aimed to approach coping style of stress of diabetic patients and the possible effect of coping style on prognosis of diabetes.

Keywords: Diabetes Mellitus, Stress, Coping with Stress, Glycaemic Control

Giriş

Diyabetes mellitus gibi kronik hastalıklar, uzun süreçte hastalara emosyonel stres yüklemektedir. Bu stres ve stres faktörleri hastalığın prognozunu olumsuz yönde etkileyebilmektedir. Psikolojik stresin ve bu stresle başa çıkma yöntemlerinin diyabetin glisemik kontrol üzerine etkisi olduğu yapılan çalışmalarla gösterilmiştir (1,2). Glisemik kontrol ile psikolojik semptomlar arasındaki ilişkinin karşılıklı olduğunu ileri süren hipotezler de vardır (3).

Stresle başa çıkma yöntemi olarak aktif ve pasif yolları deneyen hastaların, bu yöntemler neticesinde hastalığın prognozunda önemli değişiklikler olabilmektedir. Aktif başa çıkma yöntemini kullanan hastaların klinik gidişatında daha az kötüleşme görülürken (4) pasif başa çıkma yöntemini kullanan hastaların zayıf bir metabolik kontrolü olduğu yapılan çalışmalarla gösterilmiştir (5). Derlememizde diyabetli hastaların stresle başa çıkmada ne tür yöntemleri kullandığı ve bu yöntemlerin hastalığın prognozu üzerine etkisi tartışılmıştır.

Stres ve Diyabet

Psikolojik stres, çevresel veya hastalığın kendisinin kişiye yaşattığı yıpratıcı duygusal deneyimlerdir (6). Diyabet gibi kronik hastalıklar, psikolojik stresleri aktive edebilmekte veya kendisi stres oluşturabilmektedir (7,8). Diyabetli hastalar üzerinde yapılan çalışmada ciddi psikolojik distresin (depresyon, anksiyete ve diğer bozukluklar) diyabetli hastalar arasındaki oranın 10% olduğu bulunmuştur (9). Kronik hastalıkla birlikte stres, kendini psikiyatrik morbitide (anksiyete, depresyon, yeme bozukluğu) olarak göstermektedir. Psikiyatrik morbitidenin de eklenmesi, diyabetin gidişatında önemli değişikliklere yol açabilmekte veya karşılıklı olarak birbirini agreve edebilmektedir (10).

Strese yanıt olarak salgılanan kortizol, hormonal anormalliklere ve obeziteye yol açabilmektedir (11). Depresyon, Tip 2 diyabetin oluşma riskini iki kat artırmakta ve diyabet için bir risk faktörü olarak kabul edilmekte birlikte (12,13) psikolojik stres ile diyabetin prevelansı arasında sıkı bir ilişki bulunduğu gösterilmiştir (14).

Diyabet ve Stresle Başa Çıkma Yöntemleri

Stresli durumlara karşı gösterilen bilişsel ve davranışsal çabalara stresle başa çıkma yöntemi denilmektedir (5). Diyabetli hastalar, diyabetin ve diğer stres faktörlerinin yüklediği stres ile baş etmek için çeşitli yöntemler kullanmaktadır. Stresle başa çıkma yöntemleri olarak iki temel yöntem vardır: probleme dayalı çözüm (aktif yöntem) ve duyguya dayalı çözüm (pasif yöntem). Hastaların hangi çözüm yolunu kullandıklarını tespit etme amaçlı geliştirilmiş anketlerden birisi Folkman ve Lazarus’un (15) geliştirdikleri Stresle Başa Çıkma Tarzları Ölçeğidir. Türkiye’de geçerlik ve güvenirlik çalışması Şahin ve Durak (16) tarafından yapılmıştır. Ölçekte, probleme dayalı yöntemi kapsayan kendine güvenli yaklaşım, iyimser yaklaşım ve sosyal destek arama yaklaşımı olmak üzere üç alt ünite ile duyguya dayalı yöntemi kapsayan çaresiz ve boyun eğici yaklaşımı olmak üzere iki alt ünite bulunaktadır.

Probleme dayalı yöntemde hasta; kişi-çevre ilişkisini değiştiren doğrudan başa çıkma davranışları kullanmaktayken; duyguya dayalı yöntemde, kişi-çevre ilişkisindeki değişim hastanın çevreyi yorumlama biçiminde olmaktadır (17). Probleme dayalı yöntemde hedef, stresli durumun etkisini azaltmak veya başa çıkacak kaynakları geliştirmek iken duyguya dayalı yöntemde hedef hastanın kendi duygularını düzenlemesidir.

Yapılan meta-analiz çalışmasında (18), probleme dayalı yöntemi kullanan hastaların daha iyi glisemik kontrole sahip oldukları ve daha az anksiyete ve depresyon semptomları gösterdikleri; buna karşın duyguya dayalı yöntemi kullananların daha fazla depresyon ve anksiyete semptomları gösterdikleri ve tedaviye daha zayıf uyum sağladıkları gösterilmiştir. Tip 1 diyabetli hastalarda yapılan çalışmada stresle başa çıkma yönteminin günlük stres ile kan glukozu ve duygudurum arasındaki ilişkiyi düzenlediği vurgulanmıştır (19).

Stres, hastalıktan kurtulmayı olumsuz etkilemekte, yorgunluğu artırmakta ve tedavi kompliyansını azaltmaktadır (20,21). Diyabetli hastaların probleme dayalı yöntemi kullanmaları, hastalığını ve tedavisini olumsuz etkileyen stres ile başa çıkmada en etkili çözüm olmaktadır. Coelho ve ark. (22) yaptığı çalışmada diyabet hastalarının çoğunluğunun stresle başa çıkmada pasif yöntemi kullandığını göstermiştir. Willoughby ve ark.(23) yaptığı çalışmada ise diyabet hastalarının büyük kısmının aktif yöntemi benimsediği belirtilmiştir. Pisula ve ark.(24) diyabetli gençler ve aileleri üzerinde yaptığı çalışmada, diyabetli gençlerin sosyal destek arama yöntemini kontrol grubuna göre daha sık kullandığı ve annelerinin duyguya dayalı yaklaşımının çocukları üzerinde etkili olduğunu vurgulanmıştır.

Sonuç

Diyabet, hastalara stres yüklemekte ve hastalar da bu stresle başa çıkmak için farklı çözüm yollarına başvurmaktadır. Probleme dayalı çözüm yolu, hastalığın gidişatına olumlu katkı sağlarken duyguya dayalı çözüm yolu tedavi kontrolünde sorunlar çıkarmaktadır. Derlememizde, diyabetli hastaların stresle başa çıkmada hangi yöntemleri kullandığını ve bu yöntemlerin prognoza olan etkisi tartışılmıştır. Stresle başa çıkmada, hastalara sağlanacak olan psikolojik desteğin, tedaviye uyumda ve hastalığın gidişatında yapacağı değişiklikler üzerine düşünülmelidir. Stresin hormonal etkisi ve stresle başa çıkmanın psikiyatrik özellikleri üzerine detaylı ve ileri araştırmalara ihtiyaç duyulmaktadır.

İletişim: ipekozonder@gmail.com

Kaynaklar

1. Sultan S, Epel E, Sachon C, Vailant G, Hartemann-Heurtier A.  A longitudinal study of coping, anxiety and glycaemic control in adults with type 1 diabetes. Psychol Health 2008;23:73–89.

2. Yi JP, Yi JC, Vitalioano PP, Weinger K. How does anger control affect glycaemic control in diabetes patients? International J Behav Med 2008;15:167–172.

3. Luyckx K, Seiffge-Krenke I, Hampson SE. Glycemic control, coping, and internalizing and externalizing symptoms in adolescents with type 1 diabetes: a cross-lagged longitudinal approach. Diabetes Care 2010 ;33(7):1424-1429.

4. Graue M, Wentzel-Larsen T, Bru E, Hanestad BR, Søvik O: The coping styles of adolescents with type 1 diabetes are associated with degree of metabolic control. Diabetes Care 2004;27:1313–1317.

5. Skocić M, Rudan V, Brajković L, Marcinko D. Relationship among psychopathological dimensions, coping mechanisms, and glycemic control in a Croatian sample of adolescents with diabetes mellitus type 1. Eur Child Adolesc Psychiatry 2010;19(6):525-533.

6. Zhang CX, Tse LA, Ye XQ, Lin FY, Chen YM, Chen WQ. Moderating effects of coping styles on anxiety and depressive symptoms caused by psychological stress in Chinese patients with Type 2 diabetes. Diabet Med 2009;26(12):1282-1288.

7. Watkins KW, Connell CM, Fitzgerald JT, Klem L, Hickey T, Ingersoll-Dayton B. Effect of adults’ self-regulation of diabetes on quality-of-life outcomes. Diabetes Care 2000;23: 1511–1515.

8. Shiu ATY, Wong RYM. Fears and worries associated with hypoglycemia and diabetes complications: perceptions and experience of Hong Kong Chinese clients. J Adv Nurs 2002; 39: 155–163.

9. McVeigh KH, Mostashari F, Thorpe LE. Serious psychological distress among persons with diabetes – New York City, 2003. MMWR Morb Mortal Wkly Rep 2004;53:1089-92.

10. Ananth A, Kolli S, Gunatilake S, Brown S. Atypical antipsychotic drugs, diabetes and ethnicity. Expert Opin Drug Safety 2005; 4:1111-1124.

11. Bjorntorp P, Rosmond R. The metabolic syndrome – a neuroendocrine disorder? Br J Nutr 2000; 83 (Suppl 1):49-57.

12. Eaton WW, Armenian H, Gallo J, Pratt L, Ford DE. Depression and risk for onset of type II diabetes. A prospective population-based study. Diabetes Care 1996;19:1097-1102.

13. Freedland KE. Depression is a risk factor for the development of type 2 diabetes. Diabetes Spectr 2004;17:150-152.

14. Mooy JM, de Vries H, Grootenhuis PA, Bouter LM, Heine RJ. Major stressful life events in relation to prevalence of undetected type 2 diabetes: the Hoorn study. Diabetes Care 2000;23:197-201.

15. Folkman, S. and Lazarus, R.S. If it changes it must be a process: Study of emotion and coping during three stages of a college examination. Journal of Personality and Social Psycholog 1985;48:150-170.

16. Sahin NH, Durak A. Stresle Başaçıkma Tarzları Ölçeği: Üniversite öğrencieri için uyarlanması. Türk Psikoloji Dergisi 1995;10 (34): 56-73.

17. Lazarus RS. “From psychological stress to the emotions: A history of changing outlooks,” Annual Review of Psychology 1993;44:1-21.

18. Duangdao KM, Roesch SC. Coping with diabetes in adulthood: a meta-analysis. J Behav Med 2008;31:291–300.

19. Chang, Richard, “The Effects of Stress and Coping Styles on Blood Glucose and Mood in Adolescents with Type 1 Diabetes” (2009). Honors Theses. Paper 3.

20. Mullins LL, Chaney JM, Pace TM,  Hartman VL. Illness uncertainty, attributional style, and psychological adjustment in older adolescents and young adults with asthma. Journal of Pediatric Psychology 1997;22:871–880.

21. Ayres A, Hoon PW, Franzoni JB, Matheny KB, Cotanch PH, Takayanagi S. Influence of mood and adjustment to cancer on compliance with chemotherapy among breast cancer patients. Journal of Psychosomatic Research 1994;38:393–402.

22. Coelho R, Amorim I, Prata J. Coping styles and quality of life in patients with non-insulin-dependent diabetes mellitus. Psychosomatics 2003;44(4):312-318.

23. Willoughby DF, Kee CC, Demi A, Parker V. Coping and psychosocial adjustment of women with diabetes. Diabetes Educ 2000;26(1):105-112.

24. Pisula E, Czaplinska C. Coping with stress in adolescents with type 1 diabetes and their mothers. Eur J Med Res 2010;15 (Suppl 2):115-119

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s