Skip to content
Kasım 16, 2009 / COBİD

Derleme: Floridin melatonin seviyeleri ve alzheimer benzeri nörodejeneratif hasarla ilişkisi üzerine bir hipotez

PDF-Derleme: Floridin melatonin seviyeleri ve alzheimer benzeri nörodejeneratif hasarla ilişkisi üzerine bir hipotez

Berke Özücer, İstanbul Üniversitesi, Cerrahpaşa Tıp Fakültesi, İngilizce Tıp Bölümü 5. Sınıf

Florid, kan beyin bariyeri tarafından merkezi sinir sistemine girişi engelleniyor olmasına rağmen; kan-beyin bariyerinden yoksun olan ve fizyolojik olarak kalsifiye olan epifiz bezinde birikmektedir. Buradaki birikimin melatoninin plazma seviyelerini düşürdüğü gösterilmiştir. Melatoninin antioksidan sisteme katkıları düşünüldüğünde floride maruz kalmayla metabolizmada serbest radikallerde artış, oksidan dengede bozulma, genel bir tahribat ve yaşlanmada ivmelenme beklenebilir. Doza bağlı salınımı azalması beklenen beyin-omurilik sıvısı melatonin seviyelerinin oksidatif metabolizması hayli yüksek olan bu organdaki antioksidan ve nöroprotektif etkilerinin ortadan kalkmasıyla Alzheimer-benzeri nörodejenerasyon gözlenmesi mümkündür. Nitekim, yapılan çalışmalarda nörodejeneratif Alzheimer Hastalığı nöropatogeneziyle beyin-omurilik sıvısı melatonin konsantrasyonları arasında anlamlı negatif korelasyon bulunmuştur. Bu bilgiler ışığında uzun süre floride maruz kalmanın, doza bağlı olarak melatonin seviyelerinde düşüşe ve buna bağlı Alzheimer-benzeri nörodejeneratif hasarda bir risk faktörü olabileceği yönündedir.

Giriş

Günümüzde floridin (F) diş çürüklerini önleme amaçlı içme sularına katılması, diş ürünleri, D-Fluoretten ve Zymafluor gibi ilaçlar; maruz kalınan florid dozlarını arttırmıştır [1]. Vücuda giren F, kalsifiye dokulara afinite gösterir ve vücutta flourapatit kristali olarak birikir [2]. Pineal bezde kranial BT taramalarıyla rahatça gözüken Corpora Arenacea isimli kemik benzeri kalsifikasyonlar mevcuttur [5-7]. Epifiz bezinin diğer sirkümventriküler organlarda olduğu gibi kan-beyin bariyeri’nden (KBB) yoksun olduğu düşünüldüğünde burada F birikimi beklemek yanlış olmaz [8,9].

Nitekim epifiz bezinin florid konsantrasyonlarının diğer yumuşak dokulara (iskelet kası) kıyasla anlamlı derecede (p<0.001)  yüksek olduğu gösterilmiştir [10]. Yapılan deneysel çalışmalarda yüksek florid içerikli yem verilen deney hayvanlarında düşük florid içeriklilere kıyasla idrar melatonin metaboliti seviyelerinde anlamlı düşüş bulunmuştur [12]. Bu çalışma; epifiz bezindeki florid birikimiyle doza bağlı olarak melatonin sekresyonunu azaltarak, BOS ve plazma melatonin seviyelerini düşürdüğünü göstermiştir [12].

Önerme

Melatoninin antioksidan ve nöroprotektif özellikleri düşünüldüğünde [13-15] maruz kalınan florid dozuna bağlı olarak azalan melatonin seviyeleri, uzun vadede artan serbest radikallerle bozulan oksidan dengeye ve antioksidan sistemin işleyişindeki yavaşlamalar sonucu serbest radikal hasarına sebep olarak tüm organizmada tahrip edici etkiye ve yaşlanma sürecinin hızlanmasına sebep olduğu öne sürülebilir [14,15].

Son yıllarda yapılan güncel çalışmalarda melatoninin nörodejeneratif hasardaki koruyucu işlevinin antioksidan özellikleriyle sınırlı olmadığını göstermiştir [19-21,23]. Nitekim melatoninin Alzheimer Hastalığı (AH) nöropatogenezini önleyici nöroprotektif etkisini [19] AH nöropatogenezinde temel mekanizmalardan ß-amiloid proteini oluşumunun inhibisyonu [19, 21], tau-protein hiperfosforilasyonu ve nörofibriller yumak oluşumunu engelleyerek gösterdiği deneysel çalışmalarla kanıtlanmıştır [16-21].

Yapılan çalışmalarda, postmortem intraventriküler BOS melatonin seviyeleriyle Alzheimer klinik değerlendirmesinde kullanılan Braak Değerlendirmesi arasında anlamlı (p<0.004) ilişki gösterilmiştir [20][Tablo I]. Fizyolojik olarak yaşlanmayla azalan melatonin seviyeleri [14,15], Alzheimer Hastalığı’nın oluşumunda rol oynamaktadır.

Bu bilgiler ışığında, melatonin salgılanmasını azaltan floridle, melatonin seviyeleriyle ilişkisi gösterilmiş Alzheimer benzeri nörodejenerasyon arasında anlamlı bir ilişki olduğu ve floride maruz kalmanın Alzheimer Hastalığı’na yakalanmada bir risk faktörü olabileceği mümkün bir hipotezdir.

Sonuç

Melatonin seviyelerinin yaşla beraber fizyolojik olarak azaldığı düşünülünce [Tablo II] [22] şu öne sürülebilir: İlerleyen yaşla epifizin kalsifikasyonu [10,23] ve buna bağlı florid birikimi, melatoninin yaşla azalan plazma seviyelerini açıklayabilir. Alzheimer Hastalığı ise bu düşüşün yüksek flor maruziyetine bağlı olarak iyice hızlanması sonucu melatoninin nöroprotektif etkisinin ortadan kalkmasıyla ilişkili olarak ortaya çıkabilir.

Bu hipotezle ilgili olarak; içme sularının floridasyonu yapılan ve yapılmayan bölgelerdeki Alzheimer Hastalığı’nın görülme sıklığı arasında anlamlı fark olup olmadığı epidemiyolojik olarak araştırılabilir. Ayrıca D-Fluoretten ve Zymafluor gibi flor tableti kullanımlarının uzun dönemli sonuçları bu hipotez açısından değerlendirilebilir.

Konu, toplum sağlığı açısından önem taşımaktadır. Diş sağlığı ve diş çürüklerini önleme amacıyla gittikçe artan dozlarda kullanılan bu metalin yan etkileri üzerine çalışılması gerekmektedir. Bu önermenin bilimsel literatürde yerini alabilmesi için öncesinde üzerine çalışılması gerektiği açıktır.

Teşekkür

Yazının hazırlanmasındaki katkıları için değerli arkadaşlarım Seha Saygılı’ya, Batuhan Üstün’e ve değerli hocam Prof.Dr. Oktay Seymen’e teşekkürü bir borç bilirim.

 

Tablolar

berke 1Tablo I: BOS Melatonin seviyeleriyle AH Nöropatogenezi Braak değerlendirmesi arasındaki ilişki (p<0.004) Kaynak: [20]

berke 2Tablo II: Melatoninin seviyeleri yaşla beraber fizyolojik olarak azalır [22]

Kaynaklar

1. WHO: Fluorine and Fluorides. Environmental Health Criteria 36. Geneva, WHO, 1984.

2. Ekstrand J: Fluoride metabolism; in Fejerskov 0, Ekstrand J, Burt B (eds): Fluorides in Dentistry. Munksgaard, Copenhagen, 1996,

5. Krstic R: A combined scanning and transmission electron microscopic study and electron probe microanalysis of human pineal acervuli. Cell Tiss Res , 174:129-137,1976

6. Michotte Y, Lowenthal A, Knaepen L, Collard M, Massart DL: A morphological and chemical study of calcification of the pineal gland. J Neurol ;215:209-219,1977

7. Bocchi G, Valdre G: Physical, chemical, and mineralogical characterization of carbonate-hydroxyapatite concretions of the human pineal gland. J Inorg Biochem;49:209-220.,1993

8. Wilson JD, Foster DW. The pineal gland and circumventriculer organs. In: Textbook of Endocrinology, West Washington square, Philadelphia, WB Saunders company,535-63,1981

9. Rapoport SI: Blood-Brain Barrier in Physiology and Medicine. New York, Raven Press, p 77-78,1976

10. Luke J, Fluoride deposition in the aged human pineal gland. Caries Res.Mar-Apr;35(2):125-8,2001

12 Luke J. (1997). The Effect of Fluoride on the Physiology of the Pineal Gland. Ph.D. Thesis. University of Surrey, Guildford.

13. Yazıcı C, Köse K, Melatonin: Karanlığın Antioksidan Gücü Erciyes Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi (E.Ü.Journal of Health Sciences) 13(2) 56-65, 2004

14. Poeggeler B, Reiter RJ, Tan DX et al. Melatonin, hydroxyl radical-mediated oxidative damage, and aging: a hypothesis. J Pineal Res 1993; 14:151–168

15. Reiter RJ, Tan DX, Poeggeler B et al. Melatonin as a free radical scavenger: implications for aging and age-related diseases. Ann NY Acad Sci 1994; 719:1–12.

16. Wu YH, Feenstra MG, Zhou JN, Liu RY, Torano JS, van Kan HJ, et al. Molecular changes underlying reduced pineal melatonin levels in Alzheimer disease: alterations in preclinical and clinical stages. J Clin Endocrinol Metab 2003; 88: 5898–906.

17. Rousseau A, Petren S, Plannthin J, Eklundh T, Nordin C. Serum and cerebrospinal fluid concentrations of melatonin: a pilot study in healthy male volunteers. J Neural Transm 1999; 106: 883–

18. Halliwell B, J Neurochem, Oxidative stress and neurodegeneration: where are we now? J Neurochem 2006 Jun;97(6):1634-58

19. Pappolla MA, Chyan YJ, Poeggeler B, Frangione B, Wilson G, Ghiso J, Reiter RJ: An assessment of the antioxidant and the antiamyloidogenic properties of melatonin: Implications for AD. J Neural Transm 2000; 107:203–231

20. Zhou JN, Liu RY, Kamphorst W, Hofman MA, Swaab DF. Early neuropathological Alzheimer’s changes in aged individuals are accompanied by decreased cerebrospinal fluid melatonin levels. J Pineal Res 2003; 35: 125–30.

21. Role of melatonin in Alzheimer-like neurodegeneration, Wang JZ, Wang ZF. Acta Pharmacol Sin. 2006 Jan;27(1):41-9

22. Turek F, Melatonin hype hard to swallow Nature. 1996 Jan 25;379(6563):295-6

[23. Wu YH, Swaab DF. The human pineal gland and melatonin in aging and Alzheimer’s disease. J Pineal Res ; 38: 145–52,2005